მის ძველ ვიოლინოზე ჯერ კიდევ გამოსვლამდე იცინოდნენ, მაგრამ მაშინ ვერავინ წარმოიდგენდა, როგორ დასრულდებოდა ეს ყველაფერი…
დიდი საკონცერტო დარბაზი ბოლომდე იყო სავსე. ახალგაზრდა მუსიკოსების ყოველწლიური კონკურსის ფინალმა ქვეყნის საუკეთესო შემსრულებლები შეკრიბა. სცენაზე უკვე გამოსულიყო ათობით ნიჭიერი მონაწილე: ბრწყინვალე ფორტეპიანოები, ძვირადღირებული ინსტრუმენტები, იდეალურად შერჩეული სამოსი და თავდაჯერებული ღიმილები ისეთ შთაბეჭდილებას ქმნიდა, თითქოს აქ მიღწეული დონე თითქმის მიუწვდომელი იყო.
როდესაც წამყვანმა შემდეგი მონაწილე გამოაცხადა, დარბაზში ხმაური წამით გაძლიერდა — მაგრამ არა ინტერესის, არამედ გაოცებისა და უნდობლობის გამო. სცენის კართან გამოჩნდა გოგონა უბრალო, ოდნავ გაცვეთილ კაბაში. ხელში ძველი, კიდეებგაცვეთილი ყუთი ეჭირა, თითქოს ის ათასობითჯერ გაეხსნათ და დაეხურათ.
— ეს კონკურსის ფინალია თუ საქველმოქმედო საღამო? — საკმაოდ ხმამაღლა ჩაილაპარაკა ვიღაცამ უკანა რიგებიდან და რამდენიმე ადამიანმა სიცილი ვერ შეიკავა.
— მგონი სცენა შეეშალა… — დაამატა სხვა ხმამ, უკვე უფრო თამამად.
სიცილმა ტალღასავით გადაუარა დარბაზს — ჩუმმა, მაგრამ დამამცირებელმა, თითქოს ყველამ წინასწარ გადაწყვიტა, რომ ახლა მარცხს იხილავდა.
გოგონა სცენის შუაგულში გაჩერდა. მისი თითები ოდნავ ძლიერად მოეჭიდა ყუთის სახელურს, მაგრამ სახე მშვიდი დარჩა. ინსტრუმენტი ფრთხილად, თითქმის სიყვარულით დადგა, თითქოს სცენის კი არა, უცხო ადამიანების მზერის ეშინოდა.
ჟიურის ერთ-ერთმა წევრმაც კი მეზობლისკენ გადაიხარა:
— ასეთ ინსტრუმენტზე აქ საერთოდ უკრავენ?
მის სახეზე ღიმილი გამოჩნდა, მაგრამ მასში კეთილგანწყობა არ იგრძნობოდა.
წამყვანმა, რომელმაც დაძაბულობა იგრძნო, მაინც თქვა:
— გთხოვთ, გაგვეცნოთ.
— ლილა.
— და სწორედ ამ ვიოლინოზე აპირებთ დაკვრას?
ერთი წამით დარბაზი გაირინდა, თითქოს ელოდა, რომ შერცხვებოდა ან უარს იტყოდა.
— დიახ, — მშვიდად უპასუხა მან.
დარბაზში კვლავ გაისმა მსუბუქი სიცილი. ვიღაცამ თავი გააქნია.
— კარგი… წარმატებებს გისურვებთ, — თქვა წამყვანმა, ამჯერად ჩვეულებრივზე ნაკლებად თავდაჯერებულად.
ლილამ ვიოლინო მხარზე მიიდო. იმავე წამს დაცინვა შეწყდა — არა პატივისცემის გამო, არამედ ცნობისმოყვარეობისგან: ყველას სურდა ენახა მისი „მარცხი“.
მაგრამ პირველმა ბგერამ დარბაზი ისეთი სიმკვეთრით გაჭრა, რომ ვიღაცამ უნებლიეთ სუნთქვა შეიკრა.
ის უბრალოდ სუფთა ჟღერადობა არ იყო — ის ცოცხალი იყო. თითქოს ვიოლინო, რომელსაც სულ რამდენიმე წუთის წინ „ძველ ჯართად“ მიიჩნევდნენ, მოულოდნელად ადამიანური ხმით ალაპარაკდა.
ღიმილები ერთმანეთის მიყოლებით გაქრა. ვიღაცამ თვალი დახარა, ვერ ხვდებოდა, რა ხდებოდა. ვიღაცა სკამზე გასწორდა და პირველად დაიწყო ნამდვილი მოსმენა.
ხოლო სიცილი, რომელიც ცოტა ხნის წინ ასეთი თავდაჯერებული და ხმამაღალი იყო, სრულიად გაქრა.
მუსიკა იზრდებოდა და ემოციების ფენებით ავსებდა დარბაზს: მასში იყო ტკივილი, რომელსაც არ მალავენ, სიხარული, რომელმაც დანაკარგებს გაუძლო, და ძალა, რომელიც მხოლოდ ხანგრძლივი ცხოვრებისეული გამოცდილების შემდეგ იბადება.
რაც უფრო დიდხანს უკრავდა ლილა, მით მეტად ჩანდა, რომ ადრე არა დარბაზი იცინოდა — არამედ ახლა სირცხვილი მიიწევდა რიგებს შორის და ადამიანებს აიძულებდა, ერთმანეთის მზერას არ შეხვედროდნენ.
როდესაც ბოლო ნოტა სიჩუმეში გაიფანტა, ვერავინ გაბედა მისი მაშინვე დარღვევა.
ეს სიჩუმე უფრო დიდხანს გაგრძელდა, ვიდრე იმ საღამოს ნებისმიერი სხვა გამოსვლის შემდეგ ტაშის ხმა.
შემდეგ კი დარბაზი თითქოს აფეთქდა.
ადამიანები ერთმანეთის მიყოლებით დგებოდნენ ფეხზე, თითქოს ვეღარ ისხდებოდნენ. ტაში უკვე უბრალოდ ზრდილობა აღარ იყო — ეს საკუთარი შეცდომის აღიარება იყო.
ჟიურის თავმჯდომარემ მიკროფონი აიღო:
— ეს… მართლაც გამორჩეული იყო.
და იმ საღამოს პირველად მის ხმაში აღარ ისმოდა მოსამართლის თავდაჯერებულობა — მხოლოდ იმ ადამიანის გაოცება, რომელმაც ახლახან საკუთარი აზრი შეცვალა.
ლილა იდგა, ოდნავ დახრილი მზერით.
— გმადლობთ.
— რატომ აირჩიეთ სწორედ ეს ვიოლინო?
მან ფრთხილად გადაუსვა თითები გაცვეთილ ხეს.
— იმიტომ, რომ ის ჩემს ბაბუას ეკუთვნოდა.
დარბაზი კვლავ დადუმდა.
— ის ცნობილი მუსიკოსი იყო?
— არა, — უპასუხა ლილამ. — ის უკრავდა იქ, სადაც თითქმის არავინ უსმენდა. ბავშვებს ასწავლიდა. და ამას არასოდეს მიიჩნევდა უმნიშვნელო საქმედ.
პაუზა ჩამოვარდა.
— როცა გარდაიცვალა, მეუბნებოდნენ, რომ ვიოლინო უნდა გამეყიდა. ამბობდნენ, არაფრად ღირსო. მაგრამ ვერ შევძელი.
მან თავი ასწია.
— ყოველთვის მეუბნებოდა: თუ არ გისმენენ, ეს არ ნიშნავს, რომ ცუდად უკრავ. ეს ნიშნავს, რომ ჯერ არ გიპოვია ისინი, ვინც ნამდვილად მოგისმენენ.
ამ სიტყვების შემდეგ დარბაზში აღარავინ იღიმოდა.
ჟიურის თათბირის შემდეგ გადაწყვეტილება ერთსულოვანი იყო — მაქსიმალური ქულები.
მაგრამ ნამდვილი გარდატეხა მოგვიანებით მოხდა.
როდესაც ხალხმა დარბაზის დატოვება დაიწყო, ლილასთან მივიდა ცნობილი დირიჟორი, რომელიც კონკურსს ლოჟიდან აკვირდებოდა.
— დიდი ხანია ასეთი შესრულება არ მომისმენია, — უთხრა მან. — გსურთ ახალგაზრდულ ორკესტრში დაკვრა?
ლილა გაშეშდა.
— მე?..
— დიახ. და სჯობს, ყოყმანს დრო არ დააკარგვინოთ.
გვიან საღამოს ლილამ შენობა იმავე ძველი ყუთით დატოვა ხელში. აღარავინ იცინოდა. ახლა მას სხვაგვარად უყურებდნენ — ისე, როგორც უყურებენ ადამიანს, როცა ხვდებიან, რომ მის მიმართ ცდებოდნენ.
ვიოლინო ისევ ძველი დარჩა.
მაგრამ პირველად მისი „სიძველე“ დაცინვის მიზეზი აღარ იყო.
ის მტკიცებულებად იქცა.
ლილამ ღამის ცას ახედა და ჩუმად გაიღიმა.
და მხოლოდ მაშინ გაიაზრა იმ დარბაზმა, რომელიც თავიდან მას დასცინოდა, რომ მხოლოდ მუსიკა კი არ მოისმინა.
მან პასუხი მოისმინა.
